Incoterms® 2020 ช่วยให้ผู้ซื้อและผู้ขายกำหนดว่าใครทำอะไร ใครรับผิดชอบค่าใช้จ่ายส่วนใด และความเสี่ยงโอนจากผู้ขายไปยังผู้ซื้อ ณ จุดใด แต่ไม่ได้แทนสัญญาซื้อขายทั้งหมด
Incoterms ทำอะไร และไม่ได้กำหนดอะไร
กฎ Incoterms อธิบายหน้าที่ของผู้ขายและผู้ซื้อเกี่ยวกับการส่งมอบสินค้า การจัดการขนส่ง ประกันภัย เอกสาร พิธีการส่งออก–นำเข้า ความเสี่ยง และค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับการส่งมอบ
อย่างไรก็ตาม Incoterms ไม่ได้กำหนดทุกเรื่องในสัญญา เช่น ราคาสินค้า วิธีชำระเงิน การโอนกรรมสิทธิ์ คุณภาพสินค้า การผิดสัญญา การรับประกัน เหตุสุดวิสัย หรือกฎหมายและศาลที่ใช้ระงับข้อพิพาท เรื่องเหล่านี้ต้องเขียนในสัญญาแยกต่างหาก
Incoterms® 2020 แบ่งเป็น 2 กลุ่ม
ใช้ได้กับทุกวิธีขนส่ง
เหมาะกับการขนส่งทางถนน ทางอากาศ ทางราง ทางเรือ หรือหลายรูปแบบต่อเนื่องกัน
ใช้เฉพาะทางทะเลและทางน้ำภายใน
เหมาะเมื่อจุดส่งมอบอยู่ข้างเรือหรือบนเรือ ณ ท่าเรือที่ระบุ ไม่ใช่เพียงเพราะสินค้ามีช่วงหนึ่งเดินทางทางทะเล
สินค้าที่บรรจุตู้และส่งผ่านลานตู้หรือสถานีขนส่งหลายรูปแบบ มักควรพิจารณา FCA, CPT หรือ CIP แทนการใช้ FOB, CFR หรือ CIF โดยอัตโนมัติ เพราะจุดส่งมอบจริงอาจเกิดก่อนขึ้นเรือ
ภาพรวม Incoterms® 2020 ทั้ง 11 กฎ
| กฎ | จุดส่งมอบและโอนความเสี่ยงโดยย่อ | ผู้จัดการขนส่งหลัก | พิธีการนำเข้า |
|---|---|---|---|
| EXW | ผู้ขายวางสินค้าไว้ให้ผู้ซื้อรับ ณ สถานที่ผู้ขาย โดยปกติยังไม่โหลดขึ้นรถ | ผู้ซื้อ | ผู้ซื้อ |
| FCA | ผู้ขายส่งมอบให้ผู้ขนส่งหรือบุคคลที่ผู้ซื้อแต่งตั้ง ณ สถานที่ที่ระบุ | ผู้ซื้อ | ผู้ซื้อ |
| CPT | ความเสี่ยงโอนเมื่อส่งมอบให้ผู้ขนส่ง แม้ผู้ขายจ่ายค่าขนส่งถึงปลายทางที่ระบุ | ผู้ขาย | ผู้ซื้อ |
| CIP | เหมือน CPT แต่ผู้ขายต้องจัดประกันภัยตามระดับที่กฎกำหนด เว้นแต่ตกลงอื่น | ผู้ขาย | ผู้ซื้อ |
| DAP | ส่งมอบที่ปลายทางบนพาหนะ พร้อมให้ผู้ซื้อขนถ่ายลง | ผู้ขาย | ผู้ซื้อ |
| DPU | ผู้ขายส่งมอบเมื่อขนถ่ายสินค้าลง ณ สถานที่ปลายทางที่ระบุแล้ว | ผู้ขาย | ผู้ซื้อ |
| DDP | ผู้ขายส่งมอบหลังดำเนินพิธีการนำเข้าและรับผิดชอบอากรตามกฎ | ผู้ขาย | ผู้ขาย |
| FAS | ส่งมอบเมื่อวางสินค้าไว้ข้างเรือ ณ ท่าเรือต้นทางที่ระบุ | ผู้ซื้อ | ผู้ซื้อ |
| FOB | ส่งมอบเมื่อสินค้าอยู่บนเรือ ณ ท่าเรือต้นทางที่ระบุ | ผู้ซื้อ | ผู้ซื้อ |
| CFR | ความเสี่ยงโอนเมื่อสินค้าอยู่บนเรือต้นทาง แม้ผู้ขายจ่ายค่าระวางถึงท่าเรือปลายทาง | ผู้ขาย | ผู้ซื้อ |
| CIF | เหมือน CFR แต่ผู้ขายต้องจัดประกันภัยทางทะเลตามระดับที่กฎกำหนด เว้นแต่ตกลงอื่น | ผู้ขาย | ผู้ซื้อ |
ตารางนี้เป็นเพียงภาพรวม ควรอ่านกฎฉบับทางการและระบุสถานที่ให้ชัดก่อนนำไปใช้ในสัญญา
ค่าใช้จ่ายกับความเสี่ยงอาจไม่ได้โอนพร้อมกัน
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือคิดว่า “ใครจ่ายค่าขนส่งถึงปลายทาง คนนั้นต้องรับความเสี่ยงจนถึงปลายทาง” แต่ในกฎกลุ่ม C ได้แก่ CPT, CIP, CFR และ CIF ผู้ขายอาจจ่ายค่าขนส่งถึงจุดหมาย ขณะที่ความเสี่ยงโอนไปยังผู้ซื้อก่อนหน้านั้นแล้ว
ประกันภัยมีเฉพาะ CIP และ CIF ที่กฎกำหนดให้ผู้ขายจัด
Incoterms® 2020 กำหนดระดับประกันภัยต่างกัน: CIP ใช้ระดับความคุ้มครองสูงกว่าโดยหลัก ส่วน CIF ยังคงระดับขั้นต่ำที่มักใช้ในการค้าสินค้าโภคภัณฑ์ คู่สัญญาสามารถตกลงเพิ่มหรือลดระดับความคุ้มครองได้ แต่ควรเขียนให้ชัด
กฎอื่นไม่ได้หมายความว่าไม่ควรทำประกัน เพียงแต่ Incoterms ไม่ได้บังคับว่าฝ่ายใดต้องจัด คู่สัญญาจึงต้องประเมินความเสี่ยงและตกลงกันเอง
วิธีเลือก Incoterms ให้เหมาะกับงานจริง
เริ่มจากวิธีขนส่งและจุดส่งมอบจริง
ดูว่าสินค้าส่งทางเดียวหรือหลายรูปแบบ จุดส่งมอบอยู่โกดัง ลานตู้ ท่าเรือ บนเรือ หรือปลายทาง
กำหนดว่าใครควบคุมการขนส่งหลัก
ฝ่ายที่มีสัญญากับสายเรือ สายการบิน รถขนส่ง หรือ Freight Forwarder มักควบคุมเส้นทางและค่าใช้จ่ายได้มากกว่า
ตรวจความสามารถด้านพิธีการศุลกากร
ผู้ขายและผู้ซื้อสามารถเป็นผู้ส่งออกหรือผู้นำเข้าตามกฎหมายของประเทศนั้นได้หรือไม่ โดยเฉพาะ EXW และ DDP
กำหนดจุดโอนความเสี่ยงที่รับได้
ตรวจว่าสินค้าเสี่ยงเสียหายช่วงใด และฝ่ายใดมีข้อมูลหรืออำนาจควบคุมเมื่อเกิดเหตุ
ตกลงเรื่องประกันภัยและเอกสาร
ระบุผู้เอาประกัน ผู้รับผลประโยชน์ ระดับความคุ้มครอง และเอกสารที่ต้องส่งให้ธนาคารหรือคู่ค้า
เขียนสถานที่ให้ละเอียด
ระบุชื่อโกดัง ที่อยู่ ลานตู้ ท่าเรือ Terminal หรือจุดหมายให้ชัด พร้อมระบุ “Incoterms® 2020”
คู่กฎที่มักสับสน
EXW กับ FCA
EXW ให้ภาระผู้ขายน้อยมากและผู้ซื้อรับผิดชอบตั้งแต่รับสินค้าที่สถานที่ผู้ขาย รวมถึงประเด็นการโหลดและพิธีการส่งออกตามโครงสร้างกฎ ในการค้าระหว่างประเทศ FCA มักเหมาะกว่าเมื่อผู้ขายเป็นฝ่ายที่สามารถดำเนินพิธีการส่งออกและส่งมอบแก่ผู้ขนส่งได้สะดวกกว่า
FOB กับ FCA
FOB ใช้เฉพาะทางทะเลหรือทางน้ำภายในและความเสี่ยงโอนเมื่อสินค้าอยู่บนเรือ ส่วน FCA ใช้ได้กับทุกวิธีขนส่งและกำหนดจุดส่งมอบแก่ผู้ขนส่งได้ เช่น โกดังหรือลานตู้ จึงมักเหมาะกับสินค้าตู้คอนเทนเนอร์หรือการขนส่งหลายรูปแบบ
CIF กับ CIP
CIF ใช้เฉพาะทางทะเลหรือทางน้ำภายใน ขณะที่ CIP ใช้ได้ทุกวิธีขนส่ง นอกจากนี้ Incoterms® 2020 กำหนดระดับประกันภัยเริ่มต้นของ CIP สูงกว่า CIF
DAP กับ DPU
ทั้งสองกฎผู้ขายจัดการขนส่งถึงปลายทาง แต่ DAP ส่งมอบก่อนขนถ่ายลง ส่วน DPU ผู้ขายต้องขนถ่ายสินค้าลงแล้วจึงถือว่าส่งมอบ
DAP กับ DDP
DAP ให้ผู้ซื้อรับผิดชอบพิธีการนำเข้าและอากร ส่วน DDP ให้ผู้ขายรับผิดชอบ หากผู้ขายต่างประเทศไม่สามารถจดทะเบียนหรือทำหน้าที่ผู้นำเข้าในประเทศปลายทางได้ การใช้ DDP อาจก่อปัญหา จึงต้องตรวจข้อกฎหมายก่อนตกลง
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
ระบุเพียง FOB หรือ DAP
ไม่มีท่าเรือ เมือง Terminal หรือจุดส่งมอบ ทำให้ตีความจุดโอนความเสี่ยงไม่ได้ชัด
เลือกจากราคาที่ดูถูกที่สุด
ไม่ได้รวมค่าใช้จ่ายปลายทาง ประกันภัย ภาษี หรือความเสี่ยงที่อีกฝ่ายต้องรับต่อ
ใช้ FOB กับทุกงานทางเรือ
งานตู้คอนเทนเนอร์หรือ Multimodal อาจส่งมอบก่อนขึ้นเรือ จึงควรพิจารณา FCA
คิดว่าผู้จ่ายค่าขนส่งรับความเสี่ยงจนถึงปลายทาง
กฎกลุ่ม C แยกจุดโอนความเสี่ยงออกจากปลายทางที่ผู้ขายจ่ายค่าขนส่ง
ใช้ DDP โดยไม่ตรวจผู้นำเข้า
ผู้ขายอาจไม่สามารถดำเนินพิธีการนำเข้า จดทะเบียนภาษี หรือชำระอากรในประเทศปลายทางได้
ไม่ระบุปีของ Incoterms
ชื่อกฎบางรายการเปลี่ยนระหว่างฉบับ เช่น DAT ในปี 2010 เปลี่ยนเป็น DPU ในปี 2020
Checklist ก่อนตกลง Incoterms
ตรวจให้ครบก่อนออก Quotation, PO หรือ Contract
บทความที่เกี่ยวข้อง
คำถามที่พบบ่อย
Incoterms กำหนดว่าใครเป็นเจ้าของสินค้าหรือไม่?
ไม่กำหนด การโอนกรรมสิทธิ์และเงื่อนไขการชำระเงินต้องเขียนในสัญญาซื้อขายแยกต่างหาก
ผู้ขายจ่ายค่าขนส่งถึงปลายทาง หมายถึงรับความเสี่ยงถึงปลายทางหรือไม่?
ไม่เสมอ โดยเฉพาะ CPT, CIP, CFR และ CIF ความเสี่ยงโอนก่อนถึงปลายทาง แม้ผู้ขายจ่ายค่าขนส่งถึงจุดหมายที่ระบุ
สินค้าตู้คอนเทนเนอร์ควรใช้ FOB หรือ FCA?
ควรดูจุดส่งมอบจริง หากผู้ขายส่งตู้ให้ผู้ขนส่งหรือลานตู้ก่อนขึ้นเรือ FCA มักสอดคล้องกว่า FOB ซึ่งส่งมอบบนเรือ
Incoterms กฎใดบังคับให้ผู้ขายจัดประกันภัย?
CIP และ CIF กำหนดให้ผู้ขายจัดประกันภัยตามระดับของกฎ เว้นแต่คู่สัญญาตกลงระดับความคุ้มครองเป็นอย่างอื่น
DDP เหมาะกับผู้ซื้อที่สุดเสมอหรือไม่?
ไม่เสมอ ต้องตรวจว่าผู้ขายสามารถดำเนินพิธีการนำเข้า ชำระอากร ภาษี และปฏิบัติตามกฎหมายปลายทางได้จริง รวมถึงตรวจว่าราคาครอบคลุมค่าใช้จ่ายใด
ยังใช้ Incoterms 2010 ได้หรือไม่?
คู่สัญญาสามารถระบุฉบับที่ตกลงใช้ได้ แต่ต้องเขียนปีให้ชัดเจน ปัจจุบันฉบับล่าสุดคือ Incoterms® 2020 ซึ่งมีผลใช้ตั้งแต่ 1 มกราคม 2020